Çeviri çalışmalarının giderek artan disiplinlerarası doğası, çeviri teorilerini çoğaltmıştır. Bununla birlikte, bir konudaki ortak ilgi, bir alanda veya yaklaşımda bir teori olarak kabul edilebilir olanın, diğerlerinde bir teorinin kavramsal gereksinimlerini karşılayacağının garantisi değildir. Batı’da, antik çağlardan on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar, çeviri ile ilgili teorik ifadeler, dil ve kültür hakkında geleneksel olarak tanımlanmış düşünme alanlarına düştü: edebi teori ve eleştiri, retorik, gramer, felsefe.

Ve en sık alıntılanan teorisyenler oldukça sınırlı bir gruptan oluşuyordu. Yirminci yüzyıl çeviri teorisi, modern kültürün farklılaşmasını yansıtan çok geniş bir alan ve yaklaşım yelpazesini ortaya koymaktadır: sadece dilbilim, edebiyat eleştirisi, felsefi spekülasyon ve kültürel teori değil, deneysel çalışmalar ve antropolojik saha çalışması, tercüman eğitimi ve çeviri uygulaması.

Teorik kavramların ve eğilimlerin herhangi bir açıklaması, onları anlamak ve değerlendirmek için ortaya çıktıkları disiplin alanlarını kabul etmelidir. Aynı zamanda, geniş uzlaşma alanları değilse de yinelenen temaları ve ünlü topoiları bulmak mümkündür.

Louis Kelly, “tam” bir çeviri kuramının “üç bileşeni olduğunu savundu: işlevin ve amacın belirlenmesi; operasyonların tanımı ve analizi; ve hedef ve operasyonlar arasındaki ilişkiler hakkında eleştirel yorumdur”.

Kelly, tarih boyunca kuramcıların bu bileşenlerden birini diğerlerinin pahasına vurgulama eğiliminde olduklarını gözlemlemeye dikkat ediyor. En fazla vurguyu alan bileşen, ekleyeceğim, genellikle iyi çeviri için bir öneri veya reçeteye dönüşür.

Latin şair Horace, Ars Poetica adlı eserinde, çeviriye başvuran şairin ayırt edici şiir yazmak için belirli bir işlemden, yani kelimesi kelimesine sunumdan kaçınması gerektiğini ileri sürmüştür. Burada çevirmenin işlevi şiirsel yazarlığı inşa etmektir.

Alman filozof ve teolog Friedrich Schleiermacher, “Farklı Çeviri Yöntemleri” (1813) başlıklı bir konferansta, çeviride bir yabancılık etkisi yaratmak için yükseltilmiş dilde (“konuşma dili değil”) kelimesi kelimesine edebiyatçılığı savundu: ” çeviri, orijinalin dönüşlerini ne kadar yakından takip ederse, okuyucuya o kadar yabancı görünecektir ”. Schleiermacher için metinsel işlemler bilişsel etkiler yarattı ve kültürel ve politik işlevlere hizmet etti.

İşlevsel çeviri kuramı
Çeviri Kuramları – Radegundis Stolze
Çeviri stratejileri
Erek odaklı çeviri
Betimleyici çeviri kuramı
Sözlü çeviri kuramları
Skopos Kuramı örnekleri
Çağdaş çeviri kuramları

Bu işlemler, etkiler ve işlevler, tercümenin Napolyon savaşları sırasında bir Alman dili ve edebiyatı oluşturmaya yardımcı olup olmadığına göre edebi ve milliyetçi değerlere göre tanımlanmış ve değerlendirilmiştir.

Dilbilime dayanan ve dilin bilimsel veya değerden bağımsız bir şekilde ele alınma eğiliminde olan modern yaklaşımlarla bile, tek bir teorik bileşene yapılan vurgu, reçete ile bağlantılı olabilir.

1960’lar ve 1970’ler boyunca, dilbilim odaklı kuramcılar, çevirmen eğitimine rehberlik etmek için normatif ilkeler olarak hareket eden eşdeğerlik tipolojileri üreterek çeviri işlemlerinin tanımını ve analizini vurguladılar.

Bölüm girişlerindeki teorik eğilimlerin anketleri Kelly’nin yararlı planından hem yarar sağlamış hem de revize etmiştir. Bununla birlikte, bana göre, herhangi bir çeviri araştırması ve yorumundaki anahtar kavram, çevirinin göreceli özerkliği, onu yabancı metinden ve başlangıçta çeviri dilinde yazılmış metinlerden ayıran metinsel özellikler ve işlemler veya stratejiler olarak adlandıracağım şeydir.

Bu karmaşık özellikler ve stratejiler, çevirinin aracısız veya şeffaf iletişim olmasını engelleyen şeydir; yabancı metin üzerinde çalışarak hem kültürler arası anlayışa olanak tanır hem de engeller oluştururlar. Bu yüzyıl boyunca tekrar eden çevirinin imkansızlığı iddialarını doğruluyorlar. Yine de bazı ayırt edici özellikler ve stratejiler duygusu olmadan, çeviri asla kendi başına bir çalışma nesnesi olarak ortaya çıkmaz.

Çeviri teorisinin tarihi, aslında, çevrilen metnin göreceli özerkliği veya çevirmenin eylemleri ile diğer iki kavram arasındaki değişen ilişkiler dizisi olarak düşünülebilir: eşdeğerlik ve işlev. Eşdeğerlik, “doğruluk”, “yeterlilik”, “doğruluk”, “uygunluk”, “sadakat” veya “kimlik” olarak anlaşılmıştır; çevirinin yabancı metne nasıl bağlı olduğuna dair değişken bir kavramdır.

İşlev, çevrilen metnin, bilgi iletişimi ve kendi kültüründe yabancı metnin ürettiği ile karşılaştırılabilir bir yanıt üretilmesinden başlayarak çeşitli etkileri serbest bırakma potansiyeli olarak anlaşılmıştır. Ancak çevirinin etkileri de sosyaldir. ve kültürel, ekonomik ve politik gündemlere koşullanmışlardır: Evanjelik programlar, ticari girişimler ve kolonyal projeler ile dillerin, ulusal edebiyatların ve avangard edebi hareketlerin gelişimi.

İşlev, çevrilen metnin alıcı dile ve kültüre nasıl bağlı olduğuna dair değişken bir kavramdır. 1960’lar ve 1970’ler gibi bazı dönemlerde, çevirinin özerkliği, eşdeğerlik hakkındaki düşüncenin egemenliğiyle sınırlıdır ve işlevselcilik, teorik bir çıkmaza çözüm olur; 1980’ler ve 1990’lar gibi diğer dönemlerde, özerklik işlevselciliğin baskınlığıyla sınırlandırılır ve eşdeğerlik, daha önce yabancı metinden kaymalar veya sapmalar olarak ele alınan şeyleri kucaklayacak şekilde yeniden düşünülür.

Özerklik, denklik veya işlev olsun, belirli bir teorik kavramın değişen önemi, dilbilimsel ve edebi, kültürel ve sosyal çeşitli faktörler tarafından belirlenebilir. Yine de en belirleyici belirleme, belirli bir dil veya metinsellik teorisidir.

George Steiner, bir çeviri kuramının “tamamen örtüştüğü sistematik bir dil kuramını varsaydığını veya kanıtlanabilir tümdengelim ve uygulama kurallarına göre özel bir durum olarak türetildiğini” öne sürmüştür. Böyle bir dil teorisinin var olup olmadığından şüphe ediyordu. Ancak yine de çeviri üzerine düşüncelerini sunmadan önce kendi “inancını” özetlemeye devam etti.

Bir çeviri teorisi, örtük veya onaylanmamış kalan parçalı hipotezlerden daha fazlası olmasa bile, dil kullanımıyla ilgili belirli varsayımlara dayanır. Yüzyıllar boyunca varsayımlar iki büyük kategoriye ayrılıyor gibi görünüyor: araçsal ve yorumlayıcı.

Bazı çeviri kuramları, anlamların ya deneysel bir gerçekliğe atıfta bulunulduğu ya da esasen dilbilimsel olan ancak aynı zamanda pragmatik bir durumu da kapsayabilen bir bağlamdan türetildiği durumlarda, düşünce ve anlam ifade eden, araçsal bir dil kavramını varsaymıştır.

Diğer teoriler, anlamların gerçekliği şekillendirdiği ve değişen kültürel ve sosyal durumlara göre kaydedildiği, yorumlama, düşünce ve anlamın kurucusu olan hermenötik bir dil kavramını varsaymışlardır. Araçsal bir dil kavramı, nesnel bilginin iletişimine ayrıcalık tanıyan ve eşdeğerlik tipolojilerini formüle eden, iletişimin ötesinde herhangi bir işlev sorununu en aza indiren ve bazen tamamen dışlayan çeviri teorilerine yol açar.

Hermeneutik bir dil kavramı, yaratıcı değerlerin yorumlanmasına ayrıcalık tanıyan ve bu nedenle yabancı metindeki hedef dil yazısını tanımlayan ve bunu genellikle sosyal işlevler ve etkiler temelinde açıklayan çeviri kuramlarına götürür.

Bu dil ve çeviri kavramları açıkça soyutlamalardan başka bir şey değildir. Çeviri kuramlarının ve uygulamalarının herhangi bir açıklamasına veya sorgulanmasına katkıda bulunmadan önce, belirli tarihsel bağlamlarda analize ihtiyaç duyarlar.

Bölüm girişlerinde farklı teorik metinleri ve eğilimleri tanımlamak ve ayırt etmek için sezgisel araçlar olarak kullanılmıştır.

The post Çeviri Teorisi Nedir? – Çeviri Disiplini – Çeviri Araştırmalar – Çeviribilim – Tercüme Yaptırma – Tercüme Yaptırma Fiyatları first appeared on Web Tercümanlık.